04 دی

گزارش برگزاری دوره هستی شناسی اجتماعی+تصاویر

دوره آموزشی هستی شناسی اجتماعی با حضور اساتید علوم اجتماعی در دو مرحله و طی روزهای 18 - 19 و 25 - 26 آذرماه در موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران برگزار شد.

به گزارش روابط عمومی مرکز تحقیقات بسیج دانشگاه امام صادق(ع) محورهای آموزشی این دوره شامل: عینیت هیئت اجتماع از منظر خواجه نصیرالدین طوسی، منزلت هستی شناختی فرهنگ از منظر حکمت صدرایی، اصالت فرد، جامعه و تاریخ، ثمره مواجه فلسفه با جامعه‌شناسی شهید مطهری و علامه‌ی طباطبایی ، ایده عینیت جامعه از منظر جامعه شناسان کلاسیک، علوم اجتماعی در فضای تکنولوژی رسانه‌ای امروز ، دانش اصول فقه، نظریه تقارن شدید و هستی شناسی و ... بود که توسط اساتیدی همچون آیت الله رجبی، دکتر حجت الاسلام پارسانیا، حجت الاسلام دکتر خسروپناه، حجت الاسلام دکتر سوزنچی، دکتر حسین کچوئیان، دکتر ابراهیم فیاض و ... مورد تدریس و تبیین قرار گرفت.

استاد محمد حسین ملک‌زاده سخنرانی افتتاحیۀ دورۀ هستی‌شناسی اجتماعی را با عنوان «دانش فقه و مسئلۀ هستی‌شناسی اجتماعی» ارائه کرد. وی در ابتدا به تحلیل و تنقیح مسئلۀ هستی‌شناسی اجتماعی پرداخت و سپس جایگاه این مسئله را در دانش فقه، خصوصاً فقه الاجتماع، بیان نمود.

این مدرس حوزه در ادامه گفت: روابط انسان را می‌توان به چند دسته تقسیم کرد: رابطۀ انسان با خدا، رابطۀ انسان با خود، رابطۀ انسان با عالم طبیعت، رابطۀ انسان با دیگر انسان‌ها و رابطۀ انسان با ساختارهای اجتماعی. فقه الاجتماع، دانشی نوظهور است که به ناچار باید موضع هستی‌شناختی خود را در قبال جامعه روشن کند.

حجت الاسلام ملک زاده در پایان افزود: فردگرایی هستی‌شناختی با دانش فقه الاجتماع سازگاری بیشتری دارد.

دومین جلسه این دوره با حضور استاد سید علی سیدی فرد و بررسی موضوع هستی‌‌شناسی اجتماعی در فلسفه‌ی تحلیلی معاصر برگزار شد.

آقای سید علی سیدی فرد، سخنرانی خود را با عنوان «مسئلۀ هستی‌شناسی اجتماعی در فلسفۀ تحلیلی» ارائه کردند. ایشان پس از ذکر تاریخچۀ بحث در فلسفۀ تحلیلی و معرفی شخصیت‌های برجستۀ این حوزه، به معرفی مفاهیم محوری «ابتناء»، «تقلیل» و «حیث التفاتی جمعی» پرداختند.

ایشان در ادامه نحوۀ ورود به این بحث از مدخل‌های متفاوت نظیر متافیزیک بین سطحی، فلسفل ذهن و فلسفۀ زبان را توضیح دادند.

در سومین جلسه از این دوره دکتر ابراهیم فیاض به تبیین موضوع «علوم  اجتماعی در فضای تکنولوژی رسانه‌ای امروز» پرداخت.

دکتر فیاض در این جلسه رویکرد مردم‌محور در مواجهه با مسائل اجتماعی را مورد تأکید قرار داد و گفت: «مردم» مجموعه‌ای از افراد هستند که واجد فرهنگ یکسانی می‌باشند. در دستگاه هستی، مردم به نحوی آفریده شده‌اند که واجد فطرت می‌باشند و فطرت به معنای «خلقت هدایت‌یافته» است. بنابراین، توجه به مردم و عرف جایگاهی محوری می‌یابد، به طوری که حتی علوم و دانش‌های نظری نیز «فهم متعارف» انسان‌ها را صورت‌بندی می‌کنند. «تقوا» و «قسط» موازینی هستند که مانع انحراف فطرت انسانی در بستر عرف می‌شوند.

در جلسه چهارم از دوره هستی شناسی اجتماعی حجت الاسلام دکتر محمد علی عبداللهی واقعیت های نهادی از منظر جان سرل را مورد بررسی قرار داد.

این استاد دانشگاه گفت: برای فهم نظریۀ جان سرل توضیح برخی مفاهیم و دانش‌واژگان ضروری است؛ مفاهیمی مانند «واقعیت‌های طبیعی در مقابل واقعیت‌های اجتماعی»، «حکم سوبژکتیو در باب امر ابژکتیو» و «حکم ابژکتیو در باب امر سوبژکتیو»، «کارکردهای وضعی»، «حیث التفاتی جمعی» و ... .

ایشان سپس در باب نظریۀ جان سرل در باب واقعیت‌های نهادی با تکیه بر مفاهیم سخن گفتند.

دکتر مهدی حسین زاده در پنجمین جلسه دوره هستی شناسی به تبیین ابزارگرایی و واقع گرایی علوم اجتماعی با توجه به نگاه کوون پرداخت.

وی ابتدا با تشریح «ابزارگرایی و واقع‌گرایی در اندیشۀ تامس کوون»، مقدمات نظری نظیر تفکیک معانی مختلف «پارادایم»، معنای «انقلاب علمی»، «علم نُرمال»، «قیاس‌ناپذیری» و ... لوازم دیدگاه تامس کوون در باب ابزارگرایی و واقع‌گرایی در حیطۀ علم را بررسی کرد.

دکتر حسین زاده در ادامه به پاره‌ای بدفهمی از اثر کوون اشاره کرد و برای تبیین برخی پیچیدگی‌های این نظریه، مفهوم «شباهت خانوادگی» در فلسفۀ متأخر ویتگنشتاین را طرح کرد.

در ادامه این دوره حجت الاسلام دکتر سوزنچی ثمره مواجه فلسفه با جامعه‌شناسی شهید مطهری و علامه‌ی طباطبایی را تشریح کرد.

دکتر سوزنچی ابتدا به تنقیح مسئلۀ هستی‌شناسی اجتماعی در قالب اصطلاح‌شناسی فلسفۀ اسلامی و با تکیه بر دانش‌واژگانی نظیر «اصالت جامعه»، «اصالت فرد»، «مرکب حقیقی»، «مرکب اعتباری»، «وحدت در عین کثرت» و ... پرداخت و سپس آراء و دیدگاه‌های شهید مطهری و آیت الله جوادی آملی را در این خصوص بررسی کرد.

این استاد حوزه و دانشگاه سپس به ریشه‌های افکار این دو محقق اسلامی در آثار علامۀ طباطبایی پرداخت و مباحث خود را جمع‌بندی نمود.

هفتمین جلسه این دوره را استاد سید علی سیدی فرد  به تشریح موضوع دانش اصول فقه، نظریه‌ی تقارن شدید و هستی اجتماعی پرداخت.

سید علی سیدی فرد در این کلاس گفت: می ‌توان با تکیه بر پاره‌ای از دستاوردهای علم اصول فقه، به خصوص نظریۀ قرن اکید شهید محمد باقر صدر، نوعی دیدگاه فردگرایانه و ایجابی در باب ماهیت امر اجتماعی ارائه کرد که شواهد اقامه‌شده از سوی کل‌گرایان را به نحو بهتری تبیین می‌کند.

در ادامه و در مرحله دوم از این دوره حجت الاسلام خسروپناه نیز هشتمین جلسه از دوره هستی شناسی اجتماعی را با موضوع اصالت فرد، جامعه و تاریخ تدریس نمود استاد عبدالحسین خسروپناه مطالب خود را تحت عنوان «اصالت فرد، جامعه و تاریخ» ارائه کردند.

از نظر ایشان علاوه بر واقعی بودن فرد و جامعه، تاریخ نیز نوعی واقعیت مختص به خود دارد. واقعیتی که در فرد رخنه می‌کند و کنش‌های او را جهت می‌دهد. به تعبیر دیگر، همانطور که یک ارادۀ فردی وجود  دارد، نوعی ارادۀ جمعی و ارادۀ تاریخی هم وجود دارد که در شکل‌گیری مناسبات اجتماعی تأثیرگذار است.

در نهمین جلسه دکتر محمد علی مرادی مباحثی را پیرامون «هگل و ایدۀ عینیت دولت» مطرح کرد و گفت: هگل سه حوزۀ «فرد»، «خانواده» و «اجتماع» را از یکدیگر تفکیک می‌کند.

دکتر مرادی در ادامه گفت: مفهوم Sittlichkeit در فهم دیدگاه هگل در باب امر اجتماعی اهمیت کلیدی دارد؛ این مفهوم را معمولاً به «حیات اخلاقی» ترجمه می‌کنند که تا حدی نادرست است.

ایشان سپس به تبیین رابطۀ دولت با فرد و خانواده در اندیشۀ هگل پرداخت.

پس از آن آیت الله محمود رجبی در دهمین جلسه به بررسی موضوع عینیتِ هیئتِ اجتماع از منظر خواجه نصیرالدین طوسی پرداخت.

آیت الله رجبی در این جلسه با بیان دو تفسیر از «امر اجتماعی» از منظر محقق طوسی گفت: طبق تفسیر نخست خواجۀ طوسی هیئت اجتماع را امری غیرقابل تقلیل به افراد می‌داند که حتی منشأ و مصدر شکل‌گیری کنش‌های انسانی می‌گردد. طبق تفسیر دوم، خواجه طرفدار فردگرایی هستی‌شناختی است.

دکتر حسین کچوئیان نیز در ادامه ایدۀ عینیت جامعه از منظر جامعه شناسان کلاسیک را تشریح نمود و گفت: جامعه‌شناسی رویکرد نظری جهان مدرن برای فهم پدیده‌های اجتماعی است. این رویکرد به دنبال مطالعۀ علمی پدیده‌های اجتماعی بود. دورکیم، جامعه‌شناسان فرانسوی، «امر اجتماعی» را نوعی «شئ» لحاظ می‌کرد؛ شیئی که اولاً قابل تقلیل به افراد و روابط میان آن‌ها نیست و ثانیاً مستقل از آگاهی انسانی عمل می‌کند. امر اجتماعی واجد توانِ علّی است و بر انسان‌ها تأثیر می‌گذارد.

حجت الاسلام پارسانیا نیز در دوازدهمین و آخرین جلسه از این دوره دو مرحله ای منزلت هستی‌شناختی فرهنگ از منظر حکمت صدرایی را مورد بررسی قرار داد.

دکتر پارسانیا ضمن تفکیک رویکردهای «پوزیتویستی»، «پارادایمی»، «عقلی» و « نقلی» از یکدیگر، به بررسی لوازم روش‌شناختی هر یک از این رویکردها و بررسی انتقادی حیطۀ شمول و ارزش هر یک از این رویکردها پرداخت.

ایشان در ادامه به مصادیق تاریخی هر یک از این رویکردها و شخصیت‌های برجسته‌ای که متعاطیِ آن‌ها بوده‌اند اشاره کرد و با روش تلفیقی در سنت فلسفۀ اسلامی، با تأکید بر آثار فارابی، به مباحث خود پایان داد.

نظردهی