18 اسفند

نشست ارائه و نقد با عنوان «تغییر و تحول اجتماعی در قرآن کریم از منظر شهید صدر(ره)» برگزار گردید

تغییر و تحول اجتماعی در قرآن کریم/ علت اصلی تغییر درون مایه انسان، الگوی آرمانی است

فائضی دانشجوی دانشگاه امام صادق علیه السلام در بررسی تغییر اجتماعی در قرآن کریم از منظر شهید صدر(ره) گفت: براساس دیدگاه شهید صدر سنت های تاریخی به عنوان قوانین تغییرات اجتماعی، جامعه و روابط اجتماعی به عنوان عوامل تغییرات اجتماعی و انسان به عنوان تغییردهنده و تغییرکننده به شمار می آید.

به گزارش روابط عمومی مرکز تحقیقات بسیج دانشگاه امام صادق علیه­السلام، نشست علمی عرضه و نقد «تغییر و تحول اجتماعی در قرآن کریم از منظر شهیدصدر(ره)» با ارائه محمدعلی فائضی، دانشجوی کارشناسی ارشد معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات دانشگاه امام صادق(ع) و نقد دکتر محمدرضا روحانی و دکتر سیدمجید امامی از اعضای هیأت علمی دانشگاه امام صادق(ع) برگزار شد.

فائضی با بیان این که در تغییرات اجتماعی باید «نظم جامعه و علل آن» و «تغییرات جامعه و علل آن» مورد بررسی قرار گیرد، تصریح داشت: تغییرات اجتماعی به تغییرات جامعه در ساختارها، نهاد،ها روابط اجتماعی و دیگر عناصر جامعه گفته می شود که مطالعه آن ها نیازمند جامعه شناسی تاریخ گرا است و مارکس از نمونه های درخشان آن به شمار می آید.

وی ادامه داد: تغییر اجتماعی در حقیقت پدیده‌های قابل ‌رؤیت و قابل بررسی در مدت زمانی کوتاه است، به صورتی که هر شخص معمولی نیز در طول زندگی خود یا در طول دوره کوتاهی از زندگی‌اش می‌تواند یک تغییر را شخصاً تعقیب نماید، نتیجه قطعی‌اش را ببیند و یا نتیجه موقتی آن را دریابد.

این دانشجو با بیان این که میان تغییر اجتماعی با تحول اجتماعی در علوم اجتماعی باید تفکیک قائل شد، عنوان کرد: تغییرات اجتماعی دارای چند ویژگی است؛ نخست، تغییر اجتماعی لزوماً یک پدیده جمعی است. دوم، تغییر اجتماعی باید یک تغییر ساختی باشد. سوم، تغییر اجتماعی در طول زمان مشخص می شود و چهارم، تغییر اجتماعی مداوم و استوار است.

وی افزود: مهم ترین موضوع در بحث تغییرات اجتماعی علل این تغییر است که به دو نوع مادی و غیر مادی تقسیم می شود. عوامل مادی شامل اقتصاد، جمعیت، تکنولوژی و... می شود و عوامل غیرمادی نیز شامل ارزش های فرهنگی، ایدئولوژی، اشاعه نوآوری و... می شود.

فائضی در ادامه سخنان خود، تغییر اجتماعی در قرآن کریم از منظر شهید صدر(ره) را مورد بررسی قرار داد و گفت: براساس دیدگاه شهید صدر سنت های تاریخی به عنوان قوانین تغییرات اجتماعی، جامعه و روابط اجتماعی به عنوان عوامل تغییرات اجتماعی و انسان به عنوان تغییردهنده و تغییرکننده به شمار می آید.

وی اضافه کرد: شهید صدر معتقد است همانگونه که بر جهان هستی، سنت ها و قوانینی حاکم است، بر حیات اجتماعی انسان ها نیز سنت هایی حاکم است. البته این سنت های تاریخی، قاعده مند و ربوبی هستند که اراده انسان نیز در آن ها نقش دارد. قرآن نیز این سنت ها را به سه نوع شرطیه، فعلیه و طبیعی تقسیم می کند.

دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه امام صادق(ع)، در تشریح عوامل تغییر جامعه و روابط اجتماعی را این گونه تشریح کرد: از دیدگاه شهید صدر جامعه دارای سه عنصر انسان، طبیعت و مناسبات میان انسان ها است که تفاوت جوامع نیز مربوط به تفاوت همین روابط است.

وی در توضیح چگونگی نقش انسان به عنوان تغییر دهنده در تغییرات اجتماعی گفت: شهید صدر تأکید می کند درون مایه انسان پایه تغییر و تحول اجتماعی و بنیان حرکت تاریخ است. البته درون مایه انسان به دو دسته زیربنا و روبنا تقسیم می شود. تغییر زیربنا، لازمه تغییر روبنا است.

فائضی، الگوی آرمانی را محور اصلی ساخت محتوای درونی از دیدگاه شهید صدر برشمرد و تأکید نمود: الگوی آرمانی وجودی ذهنی است که اندیشه و اراده بر آن اساس شکل می گیرد. تفاوت جوامع نیز به تفاوت الگوهای آرمانی باز می گردد. الگوهای آرمانی نیز در سه نوع الگوهای محافظه کارانه، الگوهای آرمانی مفهومی و محدود و الگوی حقیقی عینی دسته بندی می شود.

وی در جمع بندی مطالب خود خاطرنشان کرد: علت تغییر جوامع(روبنا) تغییر انسان ها و درون مایه انسان های جامعه(زیربنا) است. همچنین علت اصلی تغییر درون مایه انسان ها، الگوی آرمانی آن ها است که با تفاوت الگوی آرمانی، جوامع و روابط اجتماعی نیز تغییر می کنند و تمامی این تغییرات در نظام سنت های تاریخی - اجتماعی(سنت الله) صورت می گیرد.

در ادامه نشست علمی، دکتر سید مجید امامی به عنوان نخستین استاد ناقد با بیان این که نظریات تغییرات اجتماعی باید به کنش، تغییر و سازمان اجتماعی پاسخ دهد، تصریح کرد: یکی از مشکلات ادبیات دینی در فضای علوم اجتماعی این است که وارد فضای کنش اجتماعی شد ولی وارد فضای تغییر و سازمان اجتماعی نشد.

وی افزود: معمولاً نظریه های تغییر اجتماعی در نسبت با یک تحول بزرگ اجتماعی متولد می شود و آن هم تحول مدرن است. این تحولات در خلأ شکل نمی گیرد. مشکل ما نیز این است که نمی توانیم تغییرات اجتماعی را براساس تحولات اجتماعی کشور در قرون مختلف توضیح دهیم و در حد فلسفه اجتماعی باقی می مانیم.

عضو هیأت علمی دانشگاه امام صادق(ع) بیان داشت: تا وقتی که نتوانیم تحولات جامعه را توضیح دهیم، نمی توانیم عنوان «نظریه تغییر اجتماعی» را بر مباحثمان قرار دهیم. حتی شهید صدر نیز نظریه تغییر اجتماعی ندارد؛ بلکه مبناپرداز، صاحب مکتب در فهم دین و... است. البته میراث فلسفه اجتماعی بهترین میراثی است که ما می توانیم از این افراد بگیریم.

دکتر محمد رضا روحانی به عنوان دومین استاد ناقد گفت: علیرغم ضرورت، درباره تغییرات اجتماعی کارهای کمی صورت گرفته و به همین دلیل پرداختن به این مسائل قابل اهمیت است. البته در بحث روشی و بینشی باید به چند نکته توجه کرد. از جمله آن که با چه مبنای روشی می خواهید صحبت های قرآن را با تغییرات اجتماعی منطبق کنید؟

وی ادامه داد: برای نمونه تطبیق دادن سنت ها به تغییرات اجتماعی قابل نقد است. در تغییرات باید مشخص کنید منظورتان کدام تغییر است. این تغییر دارای چه مؤلفه هایی است. چه عواملی بر این تغییر تأثیرگذار است. اگر درباره مسأله روشی کار بیشتری مورد توجه قرار گیرد می تواند کار شما را پرمحتواتر کند.

انتهای پیام/

تماشاخانه تصویر

نظردهی