هشدار

JUser: :_بارگذاری :نمی توان کاربر را با این شناسه بارگذاری کرد: 652

JUser: :_بارگذاری :نمی توان کاربر را با این شناسه بارگذاری کرد: 674

09 خرداد
گزارشی از جلسه سوم دوره اسلام و پیشرفت؛

بررسی تعارض نمایی در اسلام و پیشرفت/ شش ایرادی که مخالفین امکان پیشرفت اسلامی مطرح می کنند

به گزارش مرکز تحقیقات بسیج دانشگاه امام صادق(علیه السلام)سومین نشست از سلسله نشست­ های آموزشی تخصصی اسلام و پیشرفت سه شنبه (11/12/94) در محل دانشگاه امام صادق (علیه السلام) با تدریس جناب حجت الاسلام و المسلمین دکتر غلامی برگزار شد.

به گزارش روابط عمومی مرکز تحقیقات بسیج دانشگاه امام صادق(ع) در این نشست که به جهت تبیین مقدماتی از زوایای بنیادین مبحث الگوی اسلامی پیشرفت در جامعه انسانی شکل گرفته بود، موضوع"شبهاتی که ممکن است در تعریف پیشرفت اسلامی مطرح شود "توسط استاد گرامی تدریس و به بحث و تبادل نظر گذاشته شد.

در ابتدای این نشست استاد گرامی ضمن بیان خلاصه ای از مباحث نشست قبل و تاکید بر اینکه اساسا تکیه گاه تعابیر اسلامی در نفی دنیا آن جایی است که انسان بخواهد زندگی این دنیایی خودش را بر حیات اخروی ترجیح بدهد و مبتنی بر این تصمیمات خودش را صورت دهد، به بیان شبهاتی که ممکن است در تعریف پیشرفت منطبق بر اصول اسلامی مطرح شود، پرداخته و سپس پاسخ های متقن و استدلالی به این شبهات را نیز بیان فرمودند.

شبهه ی اول: اساسا عمران و آبادانی دنیا که تکلیف انسان در این دنیا است با مجموعه ی مدلولات نصوص اسلامی که در مذموم بودن دنیا بیان شد (در جلسه قبل)، در تعارض نیست ؟

جواب: آخرت جویی با مرمت و عمران این دنیا تعارضی ندارد و باید نگاه ما به دنیا به مثابه مزرعه ای باشد که نتیجه گیری از آن به این صورت خواهد بود که عمران و آبادانی حیات اخروی مستلزم عمران و آبادانی این دنیایی (منطبق بر اصول و مؤلفه های اسلامی، هم چون ترجیح پیدا نکردن دنیا بر آخرت) است.

شبهه دوم: در مبحث قضا و قدر: اینکه خداوند عالم به اعمال و رفتارهای انسان هاست و علم الهی مطابق اراده ی الهی است آیا مستلزم جبر و مجبور بودن انسان ها نیست و این اعتقاد آیا در انگیزه انسان ها برای عمران و آبادانی دنیا تأثیر منفی نمی گذارد؟

جواب: اساسا در بحث قضا و قدر بایستی این نکته را مد نظر قرار بدهیم که خود حضرت حق اراده کرده است که بندگان منطبق بر اختیار خودشان تصمیم گیری کنند و علم خداوند هم مانع از تصمیم ایشان نیست، چرا که خداوند به خاطر علم مطلقی که بر جهان دارد می داند که بنده اش در نهایت در دوراهی های تصمیم گیری کدام مسیر را انتخاب میکند و این به هیچ عنوان مانع اختیار انسان برای تصمیم گیری نیست. بلکه مهم این است که انسان با اختیار خود کدام راه و مسیر را برای خودش برمی گزیند و اساسا هر شخصی می تواند با برگزیدن هر علتی در جهان هستی معلول مشخصی را نتیجه بگیرد. (نظام علت و معلول در دایره علم الهی است) و همین نکته مزیتی برای مسلمانان است که با عمل بر طبق دستورات الهی از امدادهای خداوند نیز بهره مند گردند.(با آگاهی از نظام علت و معلول و علل بهره مندی از نصرت های خداوند).

نکته ی دیگر اینکه اساسا ما قائل به این مهم هستیم که اراده ی انسان در طول اراده ی الهی است و نه در عرض آن،(چرا که اراده ی خداوند بر مختار بودن انسان تعلق گرفته است و انسان هم با اراده ی خود در نظام علیت متکون از اراده ی خداوند تصمیم گیری می کند)، فلذا با این توضیح و توضیحات بالا می توان این نتیجه را گرفت که با عنایت به تعریف صحیح از قضا و قدر این مسأله نه تنها مانع از اختیار انسان برای آبادانی و عمران نیست بلکه همانطور که گفتیم می خواهد مزیتی برای مسلمان به جهت بهره مندی ایشان از نصرت های خداوند هم باشد.

شبهه سوم :شبهه ی دیگری که ممکن است در این حوزه مطرح شود این است که اگر خداوند روزی رسان موجودات و از جمله انسان هاست پس اساسا علت تلاش کردن ما چیست و چرا باید با تلاش کردن و به زحمت انداختن خود به دنبال کسب رزق و روزی و بالتبع عمران و آبادانی این دنیای خود باشیم؟

جواب: ارده الهی بر این است که انسان ها با تکیه بر اختیار و استعدادهای خود و منطبق بر نظام علت و معلول به دنبال کسب روزی و عمران و آبادانی دنیای خود گام بردارند. اگر غیر از این بود توجیهی برای برخورداری انسان ها از استعدادهای متفاوت نبود چرا که اساسا می بایست مقتضی استفاده ی انسان ها از استعدادهایشان فراهم باشد و موانع این استفاده نیز مفقود باشد و این مهم جز با قائل بودن به اینکه انسان ها برای بهره مندی از روزی و عمران دنیایی بی نیاز از تلاش و کوشش نیستند، قابل تصور نیست.

شبهه چهارم: در این مبحث ممکن است این سوال مطرح شود که اساسا با مکانیزم توکل و تاکیدات فراوان نصوص دینی بر این مهم پس نیازی به تلاش انسان ها برای پیشرفت و تعالی نیست؟

جواب: در اسلام توکل بعد از عمل و اراده ی نزدیک به عمل(عزم) است و قبل از آن توکل معنا و مفهومی ندارد و توکل به معنای این است که انسان با اعتقاد به اینکه عالم تحت حاکمیت الهی است و امید به وعده های الهی در راه عمل به دستورات الهی قدم بردارد. تبعا با این تعریف از توکل، این مهم نه تنها نگه دارنده ی انسان از کار و تلاش نیست بلکه مشوق و امید دهنده به او نیز است.

شبهه پنجم: با تاکیدات بسیاری که نصوص دینی بر مفهوم قناعت و مزایای توجه به این مهم دارند چگونه می توان برای جامعه انسانی پیشرفت و تعالی در نظر گرفت؟ آیا پیشرفت و توسعه ی جامعه انسانی با مفهوم قناعت تعارض ندارد؟

جواب: با توجه به آموزه های اسلامی قناعت مانع از پیشرفت جامعه اسلامی نیست. چرا که منطبق نصوص دینی و تعلیمات اسلامی قناعت به معنای استفاده ی انسان از ثروت در حدود شان اجتماعیش و تزریق انباشته ی ثروت او در رگ های اقتصادی جامعه به جهت دور شدن اجتماع از مصرف گرایی و تکاثر و بالتبع شکل گیری نظام سرمایه داری است. (بر خلاف مفهوم توسعه در غرب که مبتنی بر اصولی هم چون لزوم حرص و طمع کار بودن انسان تعریف می شود)

شبهه ششم: در رابطه ی با پیشرفت جامعه ی اسلامی ممکن است این مسأله نیز مطرح شود که اساسا انسان ها می بایست با عنایت به مفهوم انتظار فرج از کار و تلاش دست بکشند و منتظر باشند تا در زمان فرج به پیشرفت اجتماعی دست یابند.

جواب: این تعریف از مفهوم انتظار فرج تعریف اشتباهی است و تعریف انتظار فرج سازنده به این صورت است که اساسا مومنین در نصوص دینی با دو وصف بنیادین ایمان و عمل صالح توصیف شده اند و یکی از اعمال صالح هم تکالیفی است که خداوند بر عهده ی انسان گذاشته است و از جمله ی این تکالیف هم تکالیف اجتماعی مومنین به جهت عمران و آبادانی این دنیا است که این مهم در هر حرکتی قبل از ظهور فرج می تواند حرکت مقدسی تلقی شود(مانند تشکیل انقلاب اسلامی)

در نهایت نیز استاد گرامی ضمن بیان نکته ای توجه بیش از پیش نسبت به برنامه ریزی های دشمن به جهت پاسخگویی به شبهات مطرحه از جانب این ها که نتیجه ی متهم کردن اسلام به عقب ماندگی را تعقیب می کنند، به این مهم نیز اشاره کردند که اساسا شاخص ها و ملاک های پیشرفت از نگاه تعالیم اسلامی با شاخص ها و ملاک های غربی تفاوت دارد که در همین سلسله نشست ها به دنبال تبیین شاخص های پیشرفت از دریچه ی تعالیم اسلامی خواهیم بود.

استاد گرامی موضوع جلسه ی آتی از سسله نشست های آموزشی تخصصی اسلام و پیشرفت را تببین رابطه ی اسلام و غرب بیان کردند.

تفصیل مطالب بیان شده در این نشست به صورت فایل صوتی و جزوه­ مکتوب تدوین و متعاقبا از طریق پایگاه اینترنتی http://rc.basijisu.ir/pishraft/ به استحضار پژوهشگران این حوزه خواهد رسید.

علاقه­مندان به مباحث مطرح شده در این نشست می­توانند با مراجعه به پایگاه اینترنتی http://rc.basijisu.ir/pishraft/ ضمن مطالعه­ی بیش­تر در این حوزه، نسبت به ثبت نام و شرکت در نشست­های آتی سلسله نشست­های اسلام و پیشرفت اقدام نمایند.

لازم به ذکر است سلسله نشست­های اسلام و پیشرفت در ده جلسه (هر هفته، سه شنبه­ها از ساعت 19 الی 21) در مکان دانشگاه امام صادق علیه السلام برگزار می­شود.

نظردهی