هشدار

JUser: :_بارگذاری :نمی توان کاربر را با این شناسه بارگذاری کرد: 674

JUser: :_بارگذاری :نمی توان کاربر را با این شناسه بارگذاری کرد: 714

19 مرداد

ضرورت طرح سیاست گذاری خانواده

در فرآیند تحلیل اثر سیاست‌های اجرایی حکومت بر خانواده‌ها، در گام اول اصول حاکم بر سبک زندگی خانواده‌ها را مطابق فرهنگ جامعه مشخص می‌کنند، در گام بعدی اثر سیاست‌های اجرایی حکومت بر خانواده‌ها را می‌سنجند و هر سیاستی که منجر به تضعیف این اصول شود را سلب مشروعیت می‌کنند.

ضرورت طرح سیاست گذاری خانواده

حمید رضا طاهری جانبازلو*؛ ضرورت طرح را در قالب عناوین زیر مطرح می‌نماییم:

پاسخگویی به نیاز بین المللی

با مروری کوتاه بر ادبیات موضوع سیاست گذاری خانواده در کشورهای غربی، با سیل عظیم مطالعات خانواده در غرب مواجه می‌شویم. به لحاظ زمانی این غالبا متعلق به سال‌های 1960 به بعد می‌باشد و هر چه به دوران کنونی نزدیک تر می‌شویم تراکم این مطالعات بیشتر می‌شود. در حال حاضر کرسی‌های مهمی در دانشگاه‌های مطرح دنیا به مطالعات family  policyاختصاص یافته است. با نگاهی به سیر تطور و تغییر خانواده‌ها در غرب به وضوح دیده می‌شود که این شتابزدگی در مطالعات سیاست گذاری خانواده مقارن با تحولاتی است که در خانواده‌های کشورهای غربی پدید آمده است و آن سستی بنیان خانواده‌ها در این کشورها و آثار سوء این پدیده بر جوامع غربی بوده است.

علت اصلی نظریه پردازان غربی در پاسخگویی به بحران خانواده، تضاد پارادایم‌ها و جریان‌های فکری حاکم در غرب با فطرت پاک انسانی و هویت واقعی بشر است. در واقع جریان‌هایی مثل صنعتی شدن، مارکسیسم، لیبرالیسم، فمنیسم و ... با اقتضائات خانواده‌ای مستحکم و منسجم و مجتمع که اقتضای فطری بشر است، تناقض دارند و نظریه پردازان غربی تا زمانی که در این فضا تنفس می‌کنند، هرگز نخواهند توانست به مشکلات جوامع خودشان در مورد بحران خانواده پاسخ‌های اساسی بدهند و نظریات و سیاست گذاری‌های آن‌ها در واقع مبارزه با آثار و پیامدهای انحطاط خانواده‌ها می‌باشد. در چنین فضایی تنها نظام فکری‌ای که می‌تواند پاسخگوی مسائل خانواده باشد که همسو با اقتضائات فطری بشر باشد. لذا تنها سیاست گذاری مبتنی بر جهان بینی دینی است که خواهد توانست پاسخگوی خلاهای زندگی خانوادگی جوامع باشد

اثر سیاست‌های اجرایی حکومت‌ها بر خانواده‌های جوامع

خانواده‌ها واحد تشکیل دهنده جوامع هستند و با قطع می‌توان ادعا کرد که هیچ سیاست عمومی‌ای را نمی توان یافت که اجرای آن بر روی خانواده‌های جوامع تاثیر نداشته باشند.

 بی شک بخش عمده‌ای از وضعیت اسف بار خانواده‌ها در جوامع کنونی غرب متوثر از سیاست‌هایی منحرف از فطرت بشری هستند که اثرات اجرای آن‌ها پس از تاخیری چندین ساله، در خانواده‌های جوامع نمایان می‌گردد.

چنان چه مقام معظم رهبری نیز بیان کرده اند، «آن روزی که غرب به این پیشرفتها دست پیدا کرد، در آنجا هنوز خانواده سر جای خودش بود؛ حتّی مسئله‌ی جنسیت با همان رعایتهای اخلاقیِ جنسی - البته نه به شکل اسلامی، بلکه به شکل خاص خودش - وجود داشت.»[1]رونق مباحث سیاست گذاری خانواده در غرب نیز در این اواخر نیز در واقع بعد از پدیدار شدن اثرات این سیاست‌های منحط بوده است. بعد از بروز بحران‌های خانوادگی در غرب، یکی از مباحثی که به صورت گسترده در قاموس سیاست گذاری خانواده مطرح شد، تحلیل اثر سیاست‌های خانواده [2]با محوریت خانواده است.

در فرآیند تحلیل اثر سیاست‌های اجرایی حکومت بر خانواده‌ها، در گام اول اصول حاکم بر سبک زندگی خانواده‌ها را مطابق فرهنگ جامعه مشخص می‌کنند، در گام بعدی اثر سیاست‌های اجرایی حکومت بر خانواده‌ها را می‌سنجند و هر سیاستی که منجر به تضعیف این اصول شود را سلب مشروعیت [3]می‌کنند.

در جامعه‌ی اسلامی تحلیل اثر اهمیتی دو چندان نسبت به کشورهای غربی دارد. علت این هم در تاکیدات ویژه‌ی دین مقدس نسبت به سبک زندگی خانواده‌ها و حدودی است که برای خانواده‌ها در شرع مشخص شده است. لکن متاسفانه نسبت به این مهم در جمهوری اسلامی غفلت شده است.

انحراف خانواده‌ها از سبک زندگی اسلامی

هدف اصلی این حوزه مطالعاتی، تدوین سیاست‌هایی جهت نزدیک شدن سبک زندگی خانواده‌ها به سبک زندگی اسلامی می‌باشد. در طول تاریخ سبک زندگی خانواده‌ها قدر جوامع مبتنی بر فرهنگ بومی بوده است و قرابت زیادی به فرهنگ اسلامی داشته است. لکن در طول دوران نکبت بار قاجاریه و پهلوی و غرب زدگی افراطی سران کشور، این سبک زندگی تا حدود زیادی غرب زده شده و از سبک زندگی ایرانی اسلامی فاصله زیادی گرفت.

در طول دوران انقلاب نیز علی رغم تلاش‌های گسترده‌ای که برای حاکم کردن سبک زندگی دینی در زندگی خانواده‌های جامعه اتفاق افتاد و مطالعات و تالیفات گسترده‌ای که در این زمینه انجام شد، در جامعه‌ی کنونی و به خصوص در جوامع شهرهای بزرگ، مثل تهران، سبک زندگی خانواده‌ها تفاوت چشم‌گیری با الگوی سبک زندگی اسلامی در موارد متعدد دارد که در ادامه مثال‌هایی ذکر شده است. علاوه بر این اجرای بعضی از سیاست‌های غلط بعد از انقلاب نیز بر ایجاد فاصله با الگوی مطلوب سبک زندگی خانواده‌ها تاثیرات غیر قابل اغماضی داشته است.

ناهنجاری‌های اجتماعی ناشی از تضعیف بنیان خانواده‌ها

چنان چه گذشت، نسبت بین خانواده و جامعه مثل نسبت بین سلول‌های بدن و خود بدن هستند که در صورت سلول‌ها، بدن نیز بیمار می‌گردد. مواردی از قبیل افزایش جرایم، افزایش بی عفتی و بی حجابی در جوامع، پیری نسل و کمبود شور و نشاط در جامعه از جمله مهم ترین مشکلات اجتماعی هستند که در تا حد زیادی از متوثر از انحرافات خانواده‌ها از سبک زندگی اسلامی هستند.

کارکردهای دفتر سیاست گذاری خانواده در مواجهه با ضرورت‌های مذکور

با توجه به آن چه گذشت اقدامات زیر ضرورت می‌یابد:

- لازم است که تحلیل اثری انجام گیرد که در آن به دو روش استقرایی یا مهندسی معکوس، تحلیلی از اثرات کوتاه مدت یا بلند مدت اجرای سیاست‌های حکومتی بر خانواده‌ها ارائه گردد. در تحلیل اثر به روش استقرایی سیاست‌های اجرایی حکومت  اثرسنجی خانواده محور می‌شوند و اثرات نامطلوب اجرای سیاست‌های حکومتی در خانواده‌ها در مقایسه با سبک زندگی مطلوب خانواده‌های جوامع مختلف احراز می‌شوند. در شیوه‌ی مهندسی معکوس، پس از شناسایی سبک زندگی ایرانی اسلامی خانواده‌ها، انحرافات خانواده‌ها از این سبک سنجیده می‌شوند و در ادامه به دنبال شناسایی عوامل تاثیرگذار در این انحراف، آن دسته از عوامل که اثرگذاری آن‌ها به واسطه‌ی اجرای سیاست‌های حکومتی پدید آمده است، شناسایی و گزارش می‌شوند.

- همچنین ضرورت دارد وضعیت خانواده‌های جامعه در مناطق مختلف با الگوی سبک زندگی خانواده اسلامی- اقلیمی مقایسه شود و برای مواردی که انحراف وجود دارد سیاست‌هایی تدوین شود. این سیاست‌ها را که متغیر اصلی و بلاواسطه آن‌ها خانواده‌های جامعه هستند، سیاست‌های مداخله گر در خانواده نامیده می‌شود. یک ملاحظه خیلی مهم در تدوین چنین سیاست‌هایی، ملاحظه مردمی بودن این سیاست‌ها و به عبارت دیگر مداخله در خانواده‌ها به وسیله نهادهای مردمی است که تفصیل آن از حوصله این طرح نامه خارج است.

- مشکلات خانواده‌ها و انحرافات ایجاد شده در آن‌ها ریشه بسیاری از ناهنجاری‌ها و انحرافات در جامعه است و هم چنین به واسطه‌ی خانواده‌های جامعه می‌توان خیلی از مسائل و مشکلات اجتماعی را حل یا تسهیل کرد.  

 

*کارشناسی ارشد رشته مدیریت گرایش مدیریت دولتی و پژوهشگر و مسئول دفتر سیاست گذاری خانواده مرکز تحقیقات بسیج

[1]مقام معظم رهبری، یبانات در سومین نشست اندیشه های راهبردی با موضوع زن و خانواده، 14 دی 1390

[2] family policy impact analysis

[3] مشروعیت در سیاست گذاری به معنای مجوز قانونی اجرای یک سیاست است.

نظردهی