هشدار

JUser: :_بارگذاری :نمی توان کاربر را با این شناسه بارگذاری کرد: 714

JUser: :_بارگذاری :نمی توان کاربر را با این شناسه بارگذاری کرد: 652

چاپ کردن این صفحه
25 آذر

لذت از دیدگاه اندیشمندان مسلمان

در ادبیات علمی حوزه رسانه، مفهوم لذت از ابهام معنایی برخوردار بوده و امکان سنجش و قضاوت دقیق در مورد آن وجود ندارد. از این رو روشن ساختن مفهوم لذت یکی از گام های ضروری تحلیل و فهم مخاطبان رسانه خواهد بود.

هادی غیاثی کارشناس دفتر رسانه گروه سبک زندگی مرکز تحقیقات بسیج دانشگاه امام صادق:

یکی از مهمترین ریشه های جذابیت در رسانه حس لذت جویی مخاطبین است، تا آنجا که هدف اصلی دیدن و شنیدن رسانه برای بسیاری از مخاطبین لذت بردن و ارضا شدن است. با این همه در ادبیات علمی حوزه رسانه، مفهوم لذت از ابهام معنایی برخوردار بوده و امکان سنجش و قضاوت دقیق در مورد آن وجود ندارد. از این رو روشن ساختن مفهوم لذت یکی از گام های ضروری تحلیل و فهم مخاطبان رسانه خواهد بود. از طرفی مفاهیم در جهان بینی های مختلف تعاریف مختلفی به خود می گیرند. لذا فهم و جایگاه لذت در اندیشه دینی انقلاب اسلامی با آنچه در اندیشه های رایج در حوزه رسانه در دنیای غرب رایج است متفاوت می باشد. برای فهم معنای لذت در جهان بینی اسلامی بررسی این مفهوم در دیدگاه اندیشمندان مسلمان، مفید به نظر می رسد. آنچه در ادامه می آید کوششی است در این راستا.

 

لذت در اندیشه متفکران مسلمان

 این مفهوم در دیدگاه اندیشمندان مسلمان معنای متفاوتی به خود گرفته است. که ما با توجه به کمی مجال ما  به دو اندیشمند متقدم و دو اندشمند متاخر اشاره میکنیم.

 

غزالی و مفهوم لذت

از دیدگاه غزالی لذت ادراک امر ملایم و مطبوع است.

غزالی لذات را به طور کلی به دو دسته حسی و عقلی (قلبی) تقسیم می کند. او مهمترین لذت عقلی را لذت حاصل از علم و معرفت مخصوصا معرفت نسبت به خدا، صفات و افعال او می داند. او معتقد است که اگر انسان به شهوات بر خلاف اقتضای فطرتش انس پیدا کند از درک لذت معقولات بی نصیب خواهد بود.

 

ملاصدرا ومفهوم لذت

در دیدگاه ملاصدرا موضوع لذت با ادراک کمال گره خورده است. لذا پیش از پرداختن به لذت مناسب است اندکی به بحث کمال از منظر ملاصدرا اشاره شود. وی حقیقت کمال را اشتداد وجودی می داند. هرآنچه سبب شدیدتر شدن وجود شیء گردد کمال آن محسوب می شود و با اشتداد وجود شیء آثار بیشتری از آن بروز می کند. وی بر این باور است که لذت کمال ویژه ای برای مدرک است از ان جهت که کمال را ادراک کرده است. بنابراین ملاصدرا لذت را ادراک وجود کمال معرفی می کند. او لذات را به حسی و عقلی تقسیم کرده که از نظر او لذات عقلی بر لذات حسی برتری دارد.

 

علامه طباطبایی و بایسته های لذت

اندیشمندان معاصر نیز با استفاده از ذخیره ارزشمندی که اندیشمندان پیشین به میراث گذاشته بودند به تعریف و تشریح مفهوم لذت پرداخته اند. علامه طباطبایی معتقد است انسان در هر عملى كه انجام مى‏دهد لذتى را در نظر مى‏گيرد كه يا لذت مادى و بدنى است، مانند لذت طعام، شراب، نكاح و امثال آن، و يا لذت فكرى است مانند لذت دوا، ترقى، انس، مدح، فخر، نام نيك، انتقام، ثروت و امنيت و صدها نظاير آن. ایشان لذایذ را به سه قسم تقسیم می کند: يك قسم آن لذايذى است كه لذيذ بودن و زيبايى آن طبيعى شى‏ء لذيذ است، مانند طمع هاى لذيذى كه در انواع غذاها است. قسم ديگر، لذايذى است فكرى كه هم زندگى دنيوى انسان را اصلاح مى‏كند و هم نسبت به آخرت او ضررى ندارد. قسم سوم، لذاتى است فكرى كه موافق با هوا و مايه بدبختى در دنيا و آخرت است. علامه در بررسی مفهوم حب آن را تعلقى خاص و انجذابى شعورى و مخصوص بين انسان و كمال او تعریف می کند. علامه بیان می دارد كه اين علاقه و محبت از اينجا ناشى مي شود كه محب نسبت به آنچه محبت دارد يا فاعل است، (مانند دستگاه گوارش كه اگر غذا را دوست ميدارد، بدان جهت است كه كارش هضم غذا است) و يا منفعل (مانند حب ذائقه و شامه و سامعه از مزه و بو و صداى خوش كه همه از باب انفعال است) چيزى كه هست همانطور كه در داستان حب به غذا و ميوه گفتيم، حب محب اولا و بالذات متعلق بفعل يا انفعال خود ميشود و ثانيا بالتبع متعلق به هر چيزى ميشود كه با فعل يا انفعالش سر و كار دارد، و اين معنا در غير انسان و حيوان هم اگر استكمالى در كار باشد و يا افاضه كمالى در بين باشد، نيز تصور دارد، (البته افاضه كمال از افاضه كننده با شعور) (مانند محبتى كه روئيدنى‏ها به نور آفتاب دارند و نيز درختان جنگلى را مى‏بينيم كه براى رساندن خود به نور آفتاب مرتب بلند ميشوند).

 

شهید مطهری و ریشه فلسفی لذت

شهید مطهری علاوه بر ملایم بودن و سنخیت ریشه دیگری نیز برای جذب و لذت معرفی می کنند که همان رفع نیاز است. ایشان ابتدا سنخیت را علت لذت معرفی می کنند و به ریشه فلسفی آن که "السنخية علة الانضمام" اشاره می کنند سپس عقیده برخی دیگر را که در هر لذتی رفع نیازی می بینند و لذت بردن را ناشی از شعور استخدامی بشر می دانند نیز محتمل می دانند. ایشان لذات را به سه دسته حسی و خیالی و عقلانی تقسیم کرده و لذات عقلانی را برترین لذات معرفی می کنند. از نظر شهید مطهری درک انسان ها از قابل پرورش است به طوری که می توان درک لذت آن ها را از امور محدود به امور معقول تعالی داد.

 

google+