هشدار

JUser: :_بارگذاری :نمی توان کاربر را با این شناسه بارگذاری کرد: 714

08 دی

بازی، نیاز اصلی هفت سال ابتدایی زندگی کودک

پدر و مادرها می توانند با یک برنامه و رفتار مناسب فرزندانی تربیت کنند که مدنظر دارند. اما این برنامه را از چه کسی باید گرفت و از کجا باید آورد؟ 

حامد ملانوری شمسی کارشناس گروه سبک زندگی مرکز تحقیقات بسیج دانشگاه امام صادق:

تعلیم و تربیت و اخلاق و رفتار ماست که فرزندان را به سوی رستگاری یا شقاوت می‌کشاند. حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله می‌فرمایند: « مَا مِن مُولُودٍ یُولَدُ إلا عَلی الفِطرَهِ فَأبَواهُ اللَّذانِ یُهَوِّدانِهِ وَیُنَصِّرانِهِ و یُمَجِّسَانِهِ[1]هر نوزادی بر فطرت توحید به دنیا می‌آید مگر آنکه پدر و مادرش او را یهودی یا نصرانی یا مجوسی(آلوده به انحرافات) بار بیاورند.» همچنین در جای دیگر امیرمؤمنان علی علیه السلام می‌فرمایند: «هرگاه کسی از بزرگواری خانوادگی برخوردار باشد برخورد او در پشت سر و پیش رو بزرگوارانه است.[2]»

 

در قرآن کریم آمده است: «هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الاُمِّیِّینَ رَسُولًا مِنهُم یَتلو عَلَیهِم آیاتِهِ وَیُزَکِّیهِم وَیُعَلِّمُهُمُ الکِتابَ وَالحِکمَه»[3]او(خدا) کسی است که از میان مردم درس نخوانده، رسولی را فرستاد تا آیاتش را بر آنان بخواند و آنان را تزکیه نماید و کتاب و حکمت را به آنان بیاموزد.

این هدف در قرآن کریم چهار بار تکرار شده است تا پیروان قرآن به این باور دست یابند که خلقت و آفرینش آنان برای آراسته شدن به صفات زیبا و دوری از ویژگی‌های زشت و ناپسند صورت گرفته است.[4]بنابراین نقش پدر و مادر در اخلاق، رفتار و کردار فرزند مشخص است. پدر و مادرها می توانند با یک برنامه و رفتار مناسب فرزندانی تربیت کنند که مدنظر دارند. اما این برنامه را از چه کسی باید گرفت و از کجا باید آورد؟ آیا چنین برنامه‌ای وجود دارد؟ با اندک تأملی می‌توان دریافت که کسی که شیئی را اختراع می‌کند قطعا می‌داند چگونه به نهایت کمال خواهد رسید. خدا هم که انسان را با این کمالات روحی آفریده علاوه بر اینکه راه‌هایی برای رسیدن به کمال قرار داده، برنامه‌ی رسیدن به آنها را هم از طریق رسولانش فرستاده است.

 

پس چرا در این روزگار ما به جای رجوع به این بزرگواران و سخنان گرانبهایشان، وقت و هزینه خود را صرف اموری می‌کنیم که به آنها اطمینان نداریم. مگر چند دفعه می‌توانیم زندگی کنیم که بخواهیم با آزمون و خطا آن را نابود کنیم! اگر دغدغه ما واقعی است و برای آینده فرزندانمان نگران هستیم راه چاره‌ای نداریم مگر اینکه از سخنان این بزرگواران بهره جسته و راه هدایت زندگی را برگزینیم.

 

در یادداشت پیشین حدیثی از امام صادق علیه السلام آورده شد که در آن زندگی کودک به سه دوره تقسیم شده بود. در اینجا به چند حدیث دیگر با این مضمون اشاره خواهیم کرد. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله می‌فرمایند: «الوَلَدُ سَیِّدٌ سَبعَ سنین وَعَبدٌ سَبعَ سِنین وَوَزیرٌ سَبعَ سِنین فَإن رَضِیتَ مُکانَفَتَهُ لِإحدَی وعشرین وإلا فَاضرِب علی جَنبِه فَقَد اعتَذَرَت إلی الله[5]فرزند هفت سال آقاست و هفت سال خدمتکار و هفت سال وزیر است. اگر در بیست و یک سالگی از تربیت او راضی بودی که خوب و گرنه به پهلویش بزن[تا دنبال کار خودش برود] که نزد خدا معذوری.» امام علی علیه السلام نیز می‌فرمایند: «یُرَبّی الصَّبیُّ سَبعًا و یُؤدِّبُ سَبعًا و یُستَخدَمُ سَبعًا ....[6]کودک هفت سال پرورش یابد هفت سال ادب آموزی گردد و هفت سال به خدمت در آید...»

 

همچنین خداوند در قرآن کریم می‌فرماید: «إعلَموا أنَّمَا الحَیاة الدُّنیا لَعِبٌ و لَهوٌ وَزینَهٌ و تَفاخُرٌ بَینَکُم وتَکاثُرٌ فِی الأموالِ و الاولاد کَمَثَلِ غَیثِ أعجَبَ الکفّار نَباته ثُمَّ یَهیج فَتراهُ مُصفَرًّا ثُمَّ یَکونُ حُطامًا وَفِی الآخِرَة عَذابٌ شَدیدٌ[7]... بدانید زندگی دنیا تنها بازی و سرگرمی و تجمل پرستی و تفاخر در میان شما و افزودن طلبی در اموال و فرزندان است همانند بارانی که محصولش کشاورزان را در شگفتی فرو می‌برد سپس خشک می‌شود به گونه‌ای که آن را زرد رنگ می‌بینی...» در این آیه نیز می‌بینیم که زندگی به سه دوره بازی و سرگرمی، تجمل پرستی و تفاخر و افزون طلبی در اموال و فرزندان تقسیم می‌کند. در اینجا نیز می‌بینیم که دوره اول زندگی را دوره بازی می‌نامد.

 

بنابراین از این آیات و روایات و همچنین روایات دیگر که با همین مضمون آمده است در می‌یابیم که هفت سال ابتدای زندگی کودک باید با بازی همراه باشد و از آموزش خشک و بی حالی که امروزه در آموزشگاه‌ها و حتی مهدکودک‌ها رواج دارد پرهیز شود. بچه‌ای که در هفت سال ابتدایی به دایره آموزش آموزش و پرورشی ورود پیدا می‌کند نباید توقع داشت که در هفت سال‌های بعدی نیز خروجی‌های خوبی به ما تحویل دهد. حتی در بعضی موارد بسیاری از بچه‌هایی که در هفت سال ابتدایی از هوش بالایی برخوردار بوده‌اند و پدر و مادرش امید داشته‌اند او به یک نابغه تبدیل شود در سنین مدرسه به بازیگوشی رو می‌آورد و از آموزش روبرگردان می‌شود. به نظر شما چرا این اتفاق می‌افتد؟ چون این بچه فرصت بازیگوشی در هفت سال اول پیدا نکرده است و به جای بازی به کلاس‌های مختلف و خشک آموزشی فرستاده شده است. پیامبر گرامی اسلامصلی الله علیه و آله در این باره می‌فرمایند: «عَرامَهُ الصَّبیِّ فِی صِغَرِه زیادَه فِی عَقله فِی کِبَرِه»[8]بازی گوشی و شیطنت بچه در کودکی مایه فزونی خرد او در بزرگسالی است. بنابراین بچه باید در این هفت سال بازی کند تا بتوان در هفت سال بعدی او را تربیت نمود و به او امر کرد. اما این بدان معنی نیست که نباید هیچ آموزشی به کودک داد بلکه باید آموزش‌ها را در قالب بازی به او داد. این موضوعی است که هیچ کس حتی مهدهای کودک نیز آن را در نمی‌یابند و همیشه قسمت آموزش را از قسمت بازی جدا می‌کنند. ....



[1]من لا یحضره الفقیه، ج2، ص49؛ وسائل الشیعه، ج15، ص125

[2]غررالحکم، ح4163

[3]سوره جمعه، آیه 2

[4]دوران طلایی تربیت، قاسمی، ص29

[5]مکارم الاخلاق، ج1، ص478، ح1649

[6]من لا یحضره الفقیه، ج3، ص493، ح4746؛ مکارم الاخلاق، ج1، ص478، ح 1653

[7]سوره حدید، آیه20

[8]کنزالعمال، ج11، ص91، ح747 

نظردهی